Brussel, 3 april 2026 – Slechts één CM-lid op 4 sterft in de vertrouwde thuisomgeving. Dat blijkt uit de recentste studie van CM Gezondheidsfonds, die de zorg aan het levenseinde van CM-leden die overleden in 2023 en 2024 in kaart brengt. ‘De dood wordt in onze samenleving enorm gemedicaliseerd, terwijl het een deel van het leven is. Het overkomt echt iedereen’, zegt CM-voorzitter Luc Van Gorp.
De onderzoekers analyseerden de gegevens van zo’n 95.000 CM-leden van 40 jaar en ouder die in 2023 of 2024 stierven en vergeleken dit met de situatie in 2005 en 2006. De plaats van overlijden (thuis, in een woonzorgcentrum of een ziekenhuis) werd in kaart gebracht samen met het zorgtraject en zorggebruik, waaronder het beroep doen op palliatieve zorg.
‘Door de vergrijzing zullen meer mensen sterven na een lange periode van ziekte en afhankelijkheid. Daarom is het hoognodig om het zorggebruik en het zorgtraject van ouderen aan het einde van hun leven in kaart brengen, zodat we weten waar we als samenleving aan moeten werken om hun levenskwaliteit tot de laatste dag te garanderen', zegt Luc Van Gorp.
De studie toont aan dat steeds meer mensen (76,1 procent) sterven in een zorgsetting: 42,6 procent overlijdt in het ziekenhuis (in vergelijking met 50 procent in 2005-2006) en 33,5 procent in een woonzorgcentrum (in vergelijking met 23 procent in 2005-2006). ‘Dat is een belangrijke bevinding, want het toont aan dat het levenseinde nog steeds in een setting van georganiseerde zorg plaatsvindt. Vooral in woonzorgcentra moeten we daarom extra inzetten op zorgkwaliteit aan het einde van het leven’, zegt Luc Van Gorp. \u200b
Hoewel het aandeel ziekenhuisoverlijdens daalde van 50 procent in 2005-2006 naar 42,6 procent in 2024, is er een lichte toename (van 10 naar 13 procent) van het aandeel ziekenhuisoverlijdens op een palliatieve afdeling. In deze cijfers is de ondersteuning van een palliatief supportteam op andere dan palliatieve afdelingen niet opgenomen.
‘Dat slechts 13 procent in het ziekenhuis kan sterven op een palliatieve afdeling, is bijzonder weinig, vooral in verhouding tot het totale aantal mensen dat sterft in ziekenhuis’, zegt Van Gorp. ‘Er gaat nog steeds te weinig aandacht naar de toegevoegde waarde van palliatieve zorg aan het levenseinde. Een evaluatie en bijsturing van het aantal beschikbare palliatieve bedden zou een eerste stap in de goede richting zijn, maar het blijft een ziekenhuiscontext. We moeten ook durven kijken naar andere, innovatieve vormen van palliatieve settings buiten het ziekenhuis, zoals thuis, binnen woonzorgcentra, of hospices zoals in Nederland.’ \u200b
Palliatieve zorg wordt in het algemeen, ook in de thuisomgeving, pas laat opgestart. In totaal maakte 22 procent van de onderzochte CM-leden gebruik van palliatieve zorg aan het levenseinde. Voor de helft van de overledenen gebeurde dit pas 46 dagen voor het overlijden. Ook de mogelijkheid om beroep te kunnen doen op palliatieve zorg is niet voor iedereen even groot: alleenstaanden, die vaker in een woonzorgcentrum verblijven, vallen frequenter uit de boot in vergelijking met mensen met kanker. ‘Nochtans kan palliatieve zorg ook vroeger en voor andere aandoeningen dan kanker, zoals bijvoorbeeld ALS, chronisch longlijden of dementie, een meerwaarde bieden’, zegt Van Gorp.
Niet iedereen is gelijk aan het levenseinde. Vooral leeftijd, financiële kwetsbaarheid, het hebben van kanker en al dan niet alleenstaand zijn, spelen een doorslaggevende rol. Wie het statuut verhoogde tegemoetkoming (VT) heeft, een indicator voor financiële kwetsbaarheid, of wie alleenstaand is, overlijdt vaker in een zorgsetting. Wanneer het gaat over palliatieve zorg, zien we dat die toegankelijker is voor mensen met kanker en ook voor mensen die een verhoogde tegemoetkoming hebben. Alleenstaanden hebben net minder toegang tot palliatieve zorg.
Vroegtijdige zorgplanning, waarbij de wensen en noden rond het levenseinde in kaart worden gebracht, kan helpen om mensen de gewenste zorg en omgeving te bieden aan het levenseinde. ‘Ook daar schieten we in België nog te kort. Als samenleving gaan we vaak nogal verkrampt om met het onderwerp stervenen blijft het dus onbesproken. Het zijn belangrijke gesprekken die we niet uit de weg mogen gaan’, zegt Van Gorp.
CM Gezondheidsfonds werkt al enkele jaren met levenswenskaarten en organiseert in Vlaanderen infosessies rond vroegtijdige zorgplanning en het belang van zorgvolmachten. CM pleit daarnaast voor algemene, blijvende investeringen in initiatieven en sensibiliseringscampagnes die het taboe rond het levenseinde doorprikken en vroegtijdige zorgplanning bespreekbaar maken. \u200b
Tot slot wil het gezondheidsfonds ook andere innovatieve methoden ondersteunen die bijdragen tot levenskwaliteit aan het einde van het leven. ‘Dat kan door optekenen van een eindelevensverhaal, een persoonlijk portret van iemand in de laatste levensfase, als specifieke verstrekking op te nemen in de nomenclatuur. Niet enkel palliatieve zorg is ondersteunend, ook initiatieven zoals bijvoorbeeld eindelevensverhalen dragen sterk bij tot hoe iemand kwaliteit van leven ervaart op het einde van zijn of haar leven’, zegt Luc Van Gorp. ‘Dit soort initiatieven zijn weinig gekend, maar door ze op te nemen in de nomenclatuur worden ze voor meer mensen van betekenis.’ \u200b
De volledige studie vind je hier:
\n \n \n
", "header": { "large": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/784a9f2c-9552-493e-8732-5f0d2be2bf7c/-/preview/1200x1200/-/format/auto/", "release": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/784a9f2c-9552-493e-8732-5f0d2be2bf7c/-/preview/1200x1200/-/format/auto/" }, "attachments": [ { "description": "", "extension": "pdf", "url": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/6b3349b9-f016-4ec5-b3bc-1ab45e15fddd/-/inline/no/gezondheidsamenleving17levenseinde.pdf" } ], "contacts": [ { "name": "Clara Vanmuysen", "company": null, "description": "Persverantwoordelijke", "email": "clara.vanmuysen@cm.be", "website": null, "address": null, "telephone": null, "mobile": "+32 498 23 15 99", "twitter": null, "facebook": null } ], "author": { "id": 26491, "username": "hannah.wellens@cm.be", "email": "hannah.wellens@cm.be", "name": "Hannah Wellens", "display_name": "Hannah Wellens", "first_name": "Hannah", "last_name": "Wellens", "avatar_url": "https://avatars-cdn.prezly.com/user/26491/3021fc3202407d5f64ff56df80b2d9fc75ef33b6edc4653af26668a8c68b6435?v=3&c=1ed2b01db45f7e961c24be3d1850f5bbd62b6930e8c8de9e65006d05e2c0f773&max=2", "use_case_answer": null, "sign_in_flow": "password", "created_at": "2023-08-21T13:50:52+00:00", "is_terms_of_service_accepted": true, "last_seen_at": "2026-04-02T09:25:12+00:00", "locked_until": null }, "format_version": 5 }