Valerie Van Peel wil de beste boekhouder van het overheidsbudget worden. Dat is een legitieme ambitie. Maar wie de rekening kloppend wil maken, moet eerst begrijpen wat er op de factuur staat. Haar aanval op de verhoogde tegemoetkoming afgelopen weekend berust op een fundamenteel misverstand - en dat misverstand dreigt mensen in de miserie te duwen zonder ook maar één euro te besparen. Erger nog: het riskeert de kosten op lange termijn te verhogen.
Wat is de verhoogde tegemoetkoming eigenlijk?
Van Peel behandelt de verhoogde tegemoetkoming als een maatregel voor armen. Dat is fout. Het is een maatregel die voorkomt dat mensen arm worden door oplopende gezondheidskosten. Het verschil is cruciaal.
Wie een verhoogde tegemoetkoming heeft, betaalt 1 euro bij de huisarts in plaats van 3 à 4 euro. Geen uitkering, geen gratis zorg - gewoon een lagere drempel om tijdig een dokter te zien.
Van Peel wijst op de grote kloof tussen het aantal mensen met een verhoogde tegemoetkoming en het aantal mensen met een armoederisico. Er zijn veel meer mensen die een verhoogde tegemoetkoming krijgen dan er mensen zijn die een armoederisico lopen. Maar dat is net het bewijs dat het systeem werkt. Zonder de verhoogde tegemoetkoming zouden meer mensen in armoede leven omdat ze geconfronteerd zouden worden met hogere dokterskosten.
Dat die drempel ertoe doet, is geen sentiment maar wetenschap. Uit uitgebreid onderzoek in binnen- en buitenland weten we twee dingen met zekerheid: mensen met financiële problemen hebben gemiddeld een slechtere gezondheid en drempels opwerpen in de eerstelijnsgezondheidszorg is geen goed idee.
Waarom levert verstrenging geen besparing op?
Hier wringt het schoentje in Van Peels redenering. Wie omwille van de kostprijs wegblijft bij de huisarts, verdwijnt niet uit het zorgsysteem. Die persoon belandt later - met een verder geëvolueerde aandoening - bij de arts of op de spoedafdeling. De behandeling is dan complexer, langduriger en duurder. Wat lijkt op een besparing aan de ingang, is in werkelijkheid een meerkost verder in het systeem.
Bovendien zit de grootste stijging van het aantal rechthebbenden niet waar Van Peel suggereert. De groei van mensen met een verhoogde tegemoetkoming situeert zich bij mensen die automatisch recht krijgen omdat hun inkomen al eerder werd onderzocht door andere overheidsinstanties als het OCMW. Hun aandeel stijgt van 43 procent in 2015 naar 46 procent in 2025. Het gaat om leefloners, mensen met een inkomensgarantie voor ouderen, mensen met een handicap, niet-begeleide minderjarigen, wezen.
Voor hen is geen nieuw onderzoek nodig — de overheid heeft hun financiële situatie al eens onderzocht. Een strenger inkomensonderzoek raakt hen niet. De categorie is niet verbreed, alleen de administratieve drempel om het recht te laten gelden is verlaagd. Dat is geen vrijgevigheid, dat is efficiëntie.
Wat wél kan toenemen: het aantal leefloners door de beperking van de werkloosheid in de tijd. De groep mensen met een verhoogde tegemoetkoming zal dan automatisch groeien — niet door soepelere regels, maar door strenger arbeidsmarktbeleid.
Wat is dan wél het probleem?
Er is een reëel probleem en Van Peel heeft het intuïtief gevoeld zonder het scherp te formuleren. De bewoner van de Cogels-Osylei — vermogend, maar met een laag aangegeven inkomen — die voor 1 euro naar de dokter gaat: dat klopt niet. Maar dat is geen fout van de mutualiteiten. Het is een keuze die politici gemaakt hebben. Het is een structureel gevolg van het feit dat ons sociaal systeem gebouwd is op inkomen, terwijl vermogen er grotendeels buiten valt. Zelfstandigen met een laag pensioen die hun vermogen elders parkeren, spelen daar op in — voor sociale én fiscale voordelen.
De oplossing is geen beperking van de verhoogde tegemoetkoming. Het onaantrekkelijk maken om vermogen in een vennootschap te steken door dat fiscaal minder voordelig te maken, is wél een goede zet. Wie dat wil aanpakken, staat aan de juiste kant. Maar wie de rekening sluit door kwetsbare mensen meer te laten betalen bij de dokter, vergist zich niet alleen in de diagnose — die vergist zich ook in de uitkomst. En betaalt daar uiteindelijk toch de prijs voor.
Luc Van Gorp, voorzitter CM Gezondheidsfonds.
Dit opiniestuk verscheen eerder in De Morgen.
", "header": { "large": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/d299344a-a608-43b0-afa6-bfdab7050c85/-/preview/1200x1200/-/format/auto/", "release": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/d299344a-a608-43b0-afa6-bfdab7050c85/-/preview/1200x1200/-/format/auto/" }, "author": { "first_name": "Clara", "last_name": "Vanmuysen" }, "format_version": 5 }