Mensen die uitvallen met een psychische problematiek gedurende maximaal twee jaar een uitkering gunnen, zoals de regering overweegt, is een schrijnende vorm van discriminatie, schrijft Koen Lowet. Onze gezondheid zal er alleen maar onder lijden.
Knack en De Standaard berichtten onlangs over een voorstel dat op tafel ligt bij de begrotingsgesprekken: mensen met een psychische problematiek, zoals burn-out of depressie, zouden na twee jaar geen ziekte-uitkering meer krijgen. Dat was even slikken voor iedereen die, zoals ik bij CM (Christelijke Mutualiteit), al jarenlang probeert om mee de geestelijke gezondheidszorg te hervormen, toegankelijker te maken en het stigma op psychische problemen weg te nemen.
Niemand ontkent de impact van langdurige ziekte op de begroting. De afgelopen jaren steeg het aantal mensen dat werkonbekwaam is door een psychosociale problematiek opmerkelijk sterk. Die stijging weegt ook op de sociale zekerheid. Daar moeten we met zijn allen iets aan doen. Maar de oplossing die voorligt, is op zijn minst opmerkelijk. Ze gaat uit van een aantal foute en soms zelfs ronduit gevaarlijke premissen.
“Een psychische problematiek kan blijkbaar niet chronisch zijn.” Na twee jaar zou je niet meer psychisch ziek kunnen zijn. Langdurige aandoeningen bestaan blijkbaar niet in de geestelijke gezondheidszorg: een chronische depressie of een psychotische stoornis zou simpelweg niet bestaan of vanzelf binnen de twee jaar verdwijnen. Je dagelijks functioneren zou er na twee jaar niet meer door beperkt worden, laat staan dat je er niet door zou kunnen werken. Dat is uiteraard nonsens en gaat in tegen decennia aan wetenschappelijk onderzoek. Je vraagt je af of de bedenkers van dat voorstel ooit al geconfronteerd werden met een naaste met een ernstige psychische problematiek.
Nog een aanname: “Twee jaar volstaat.” Wie met psychische problematiek kampt en daardoor niet kan werken, moet zich laten behandelen. Twee jaar is daarvoor toch ruim voldoende? Dat lijkt een redelijke termijn voor bepaalde psychische aandoeningen – voor andere helemaal niet – maar alleen in een land waar gespecialiseerde hulp snel beschikbaar is. Een blik op de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg leert dat soms meer dan de helft van die twee jaar opgaat aan wachten, in plaats van aan werken aan herstel.
Verder lees je tussen de regels van de voorstellen dat artsen niet te vertrouwen zijn. In onze gezondheidszorg vertrouwen we nochtans op artsen en zorgverleners uit andere disciplines om in eer en geweten en naar best vermogen hulpvragen te onderzoeken en te beantwoorden. Zij zijn opgeleid om vast te stellen wat er aan de hand is, wat wel of niet meer kan, wat er moet gebeuren en vanaf wanneer iets opnieuw mogelijk is. Die rol toevertrouwen aan een ambtenaar (met alle respect) getuigt van een flagrant wantrouwen tegenover alle zorgverleners in de (geestelijke) gezondheidszorg.
Dat wil niet zeggen dat de begeleiding van mensen met een burn-out niet beter kan. Zo’n patiënt heeft er baat bij om zo snel en zo nabij mogelijk te worden opgevolgd: eerst om fysiek te herstellen van de uitputting, vervolgens om op weg te worden gezet naar werkbaar werk. Daarvoor is een multidisciplinaire aanpak nodig, door een team met niet alleen een arts, maar ook een terug-naar-werk-coördinator, een psycholoog, misschien ook een maatschappelijk werker. Daarnaast moeten ook werkgevers zich inspannen om een passende werkomgeving te creëren. \u200b
Mensen met een psychische problematiek vechten al decennialang tegen stigma’s en vooroordelen. Zij ervaren discriminatie in alle hoeken van onze samenleving, bijvoorbeeld bij het afsluiten van verzekeringen. De voorbije jaren zetten we grote stappen vooruit in het bespreekbaar maken van psychische problemen én in het toegankelijker maken van onze geestelijke gezondheidszorg, bijvoorbeeld via de eerstelijnspsychologie. Willen we de klok nu echt terugdraaien en terugkeren naar een cartesiaans dualisme tussen lichaam en geest? Want mensen met een psychische problematiek fundamenteel anders behandelen dan mensen met lichamelijke klachten, in een solidair ziekteverzekeringssysteem, is niets anders dan dat: discriminatie.
Welke voorstellen moeten dan wel op tafel liggen? De druk op ons solidair systeem is reëel, maar de oplossingen moeten leiden tot méér gezondheid, niet minder. Psychische problemen hangen samen met veel risicofactoren in onze samenleving waarop beleidsmakers een grote invloed hebben: huisvesting, onderwijs, armoede, werkbaar werk, toegankelijke zorg, verbinding en cohesie, veiligheid ...
Volgens verschillende gezondheidseconomen én de WHO brengt elke euro die je investeert in geestelijke gezondheidszorg, vier euro op. Investeren in geestelijke gezondheid levert onze solidaire ziekteverzekering veel meer op dan het schrappen van een uitkering. Maar dat vereist wel expertise en een langetermijnvisie.
Koen Lowet, Strategisch beleidsexpert Geestelijke Gezondheid bij CM Gezondheidsfonds.
Dit opiniestuk verscheen eerder in De Standaard.
", "header": { "large": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/2f51ec1f-a3fd-4e26-b45a-354c83a2bd69/-/crop/1536x1431/0,558/-/preview/-/preview/1200x1200/-/format/auto/", "release": "https://cdn.uc.assets.prezly.com/2f51ec1f-a3fd-4e26-b45a-354c83a2bd69/-/crop/1536x1431/0,558/-/preview/-/preview/1200x1200/-/format/auto/" }, "author": { "first_name": "Clara", "last_name": "Vanmuysen" }, "format_version": 6 }