Studie CM: Ongelijkheden in de toegang tot zorg nemen toe in België

Brussel, 17 juni 2026 – Hoe armer, hoe slechter de gezondheid, en hoe groter het deel van het inkomen dat aan zorg besteed wordt. Dat blijkt uit een nieuwe studie van CM Gezondheidsfonds gebaseerd op de gegevens van 4 miljoen leden, geëxtrapoleerd naar de Belgische bevolking. De resultaten zijn zorgwekkend. Ongelijkheid in de toegang tot zorg is diepgeworteld en neemt bovendien toe. ‘Mensen die de meeste nood hebben aan gezondheidszorg, worden vandaag onvoldoende beschermd. Dat tij moeten we keren’, zegt CM-voorzitter Luc Van Gorp. ​

Kerncijfers ​

Concreet toont de studie aan dat de gezondheidstoestand van iemand verslechtert naarmate het sociaaleconomisch niveau daalt, waardoor de gezondheidszorgbehoeften toenemen. Toch blijft het zorggebruik achter voor wie er de meeste nood aan heeft. Er is namelijk meer zorguitstel en een hoger gebruik van spoedeisende hulp bij mensen uit de laagste inkomenscategorie, omdat zorg te lang wordt uitgesteld. Ook de financiële druk van zorg neemt toe naarmate iemand armer is.

‘Het gaat niet enkel over mensen in de meest precaire financiële situatie. Gezondheidsongelijkheid komt voor in alle lagen van de bevolking en stijgt naarmate de financiële middelen afnemen’, zegt Luc Van Gorp. ‘Dit is niet het resultaat van individuele keuzes, maar van de opeenstapeling van drempels, zowel financieel, administratief als organisatorisch, die de toegang tot zorg belemmeren.’

Groeiende sociale ongelijkheid

Wie financieel zwak staat, heeft ook een hoger sterftecijfer dan wie rijk is. In 2023 lag het sterftecijfer 51 procent hoger in arme wijken (1,13 procent) dan in rijke wijken. ‘Dat toont nog maar eens aan dat we niet gelijk zijn in gezondheid’, zegt Luc Van Gorp. Ook chronische ziekten komen vaker voor bij wie arm is. In 2023 kwam diabetes twee keer zo vaak voor in de armste wijken (10,8 procent) dan in de rijkste wijken (5,4 procent). ‘Doordat mensen in een financieel precaire situatie zorg vaker uitstellen, is hun gezondheidstoestand soms dermate gekelderd eens ze zorg opzoeken dat hun ziektebeeld zwaarder is dan wanneer ze sneller toegang tot zorg zouden vinden. We waarschuwden hier in eerdere studies al eens voor. Anno 2026 zou deze ongelijkheid niet meer mogen bestaan.’

Beschermingsmechanismen werken niet voldoende goed

Vooral de financiële impact van zorggebruik weegt door. Gemiddeld besteden mensen met het laagste inkomen 8 procent van hun inkomen aan zorg, ondanks beschermingsmechanismen zoals de maximumfactuur (MAF). Dat is zes keer hoger is dan mensen met het hoogste inkomen. ​

De maximumfactuur beperkt het jaarlijkse bedrag aan eigen bijdragen dat huishoudens moeten betalen: boven een bepaalde drempel, die bepaald is op basis van inkomen, wordt het remgeld volledig terugbetaald door de verplichte ziekteverzekering. Maar het systeem kampt met beperkingen:

Daarnaast benadrukt de studie dat sommige mensen met zeer lage inkomens geen verhoogde tegemoetkoming hebben. Dat toont aan dat er mogelijk nog heel wat non take-up is van het statuut, waarbij mensen die het nodig hebben er geen beroep op doen. Zo’n 70 procent van wie een extreem laag inkomen heeft, heeft het VT-statuut, in vergelijking met 67 procent van mensen met een zeer laag inkomen. ‘Dat betekent dat 30 tot 33 procent van de mensen in deze categorieën er geen gebruik van maakt, ondanks dat hun inkomen wellicht onder of dicht bij het inkomensplafond ligt’, zegt Luc Van Gorp. ​ ​

Gezondheidsongelijkheid en -toegang aanpakken en patiënten beschermen

‘De studie toont een harde realiteit aan: degenen die zorg het hardst nodig hebben, zijn ook degenen die er het minst toegang toe hebben en de hoogste prijs betalen’, zegt CM-voorzitter Luc Van Gorp. ‘Er is nog onvoldoende solidariteit in het gezondheidszorgsysteem. Beschermingsmechanismen zijn te beperkt en treden te laat in werking.’ ​

CM Gezondheidsfonds stelt daarom enkele concrete aanpassingen om de financiële toegankelijkheid van de gezondheidszorg te verbeteren voor. Zo pleit het gezondheidsfonds ervoor om het derdebetalerssyteem uit te breiden, medische huizen verder uit te bouwen en de maximumfactuur zo te organiseren dat wie het plafond heeft bereikt gezondheidszorgkosten niet meer moet voorschieten. ​ ‘We moeten zij die er de meeste nood aan hebben, kunnen beschermen’, zegt Luc Van Gorp. ​

Ook de maximumfactuur moet worden versterkt zodat ze beter aansluit bij de werkelijke financiële draagkracht van huishoudens. De drempels zijn nu nog vaak te hoog voor mensen met het laagste inkomen, wat het beschermende effect van het maximumfactuur sterk beperkt.

Ten slotte moet bij de ontwikkeling van het volksgezondheidsbeleid rekening worden gehouden met de systematische verschillen in gezondheid naargelang de sociale positie: omdat noden en mogelijkheden ongelijk verdeeld zijn in de samenleving, kan één en hetzelfde model niet op iedereen worden toegepast.

‘We moeten de acties, beleidslijnen en proactiviteit van dienstverleners aanpassen aan de behoeften van ieder individu, met aandacht voor de meest kwetsbaren,' besluit Van Gorp.